دکتر حسابی

سيد محمود حسابي در سال 1281 (ه.ش), از پدر و مادري تفرشي در تهران زاده شدند. پس از سپري نمودن چهار سال از دوران كودكي در تهران, به همراه خانواده (پدر, مادر, برادر) عازم شامات گرديدند. در هفت سالگي تحصيلات ابتدايي خود را در بيروت, با تنگدستي و مرارت هاي دور از وطن در مدرسه كشيش هاي فرانسوي آغاز كردند و همزمان, توسط مادر فداكار, متدين و فاضله خود (خانم گوهرشاد حسابي) , تحت آموزش تعليمات مذهبي و ادبيات فارسي قرار گرفتند. استاد, قرآن كريم را حفظ و به آن اعتقادي ژرف داشتند. ديوان حافظ را نيز از برداشته و به بوستان و گلستان سعدي, شاهنامه فردوسي, مثنوي مولوي, منشات قائم مقام اشراف كامل داشتند. شروع تحصيلات متوسطه ايشان مصادف با آغاز جنگ جهاني اول, و تعطيلي مدارس فرانسوي زبان بيروت بود. از اين رو, پس از دو سال تحصيل در منزل براي ادامه به كالج آمريكايي بيروت رفتند و در سن هفده سالگي ليسانس ادبيات, در سن نوزده سالگي, ليسانس بيولوژي و پس از آن مدرك مهندسي راه و ساختمان را اخذ نمودند. در آن زمان با نقشه كشي و راهسازي, به امرار معاش خانواده كمك مي كردند. استاد همچنين در رشته هاي پزشكي, رياضيات و ستاره شناسي به تحصيلات آكادميك پرداختند.شركت راهسازي فرانسوي كه استاد در آن مشغول به كار بودند, به پاس قدرداني از زحماتشان, ايشان را براي ادامه تحصيل به كشور فرانسه اعزام كرد و بدين ترتيب در سال1924 (م) به مدرسه عالي برق پاريس وارد و در سال 1925 (م) فارغ التحصيل شدند.همزمان با تحصيل در رشته معدن, در راه آهن برقي فرانسه مشغول به كار گرديدند و پس از پايان تحصيل در اين رشته كار خود را در معادن آهن شمال فرانسه و معادن زغال سنگ ايالت "سار" آغاز كردند. سپس به دليل وجود روحيه علمي, به تحصيل و تحقيق, در دانشگاه سوربن, در رشته فيزيك پرداختند و در سال 1927 (م) در سن بيست و پنج سالگي دانشنامه دكتراي فيزيك خود را , با ارائه رساله اي تحت عنوان "حساسيت سلول هاي فتوالكتريك", با درجه عالي دريافت كردند.استاد با شعر و موسيقي سنتي ايران و موسيقي كلاسيك غرب به خوبي آشنايي داشتند وايشان در چند رشته ورزشي موفقيت هايي كسب نمودند كه از آن ميان مي توان به ديپلم نجات غريق در رشته شنا اشاره نمود.پروفسور حسابي به دليل عشق به ميهن و با وجود امكان ادامه تحقيقات در خارج از كشور به ايران بازگشت و با ايمان و تعهد, به خدمتي خستگي ناپذير پرداخت تا جوانان ايراني را با علوم نوين آشنا سازد. پايه گذاري علوم نوين و تاسيس دارالمعلمين و دانشسراي عالي, دانشكده هاي فني و علوم دانشگاه تهران, نگارش ده ها كتاب و جزوه و راه اندازي و پايه گذاري فيزيك و مهندسي نوين, ايشان را به نام پدر علم فيزيك و مهندسي نوين ايران در كشور معروف كرد. حدود هفتاد سال خدمت علمي ايشان در گسترش علوم روز و واژه گزيني علمي در برابر هجوم لغات خارجي و نيز پايه گذاري مراكز آموزشي, پژوهشي, تخصصي, علمي و ..., از جمله اقدامات ارزشمند استاد به شمار مي رود كه براي نمونه به مواردي اشاره مي كنيم:_ اولين نقشه برداري فني و تخصصي كشور (راه بندرلنگه به بوشهر) _ اولين راهسازي مدرن و علمي ايران (راه تهران به شمشك) _ پايه گذاري اولين مدارس عشايري كشور _ پايه گذاري دارالمعلمين عالي _ پايه گذاري دانشسراي عالي _ ساخت اولين راديو در كشور _ راه اندازي اولين آنتن فرستنده در كشور _ راه اندازي اولين مركز زلزله شناسي كشور _ راه اندازي اولين رآكتور اتمي سازمان انرژي اتمي كشور _ راه اندازي اولين دستگاه راديولوژي در ايران _ تعيين ساعت ايران _ پايه گذاري اولين بيمارستان خصوصي در ايران, به نام بيمارستان "گوهرشاد" _ شركت در پايه گذاري فرهنگستان ايران و ايجاد انجمن زبان فارسي _تدوين اساسنامه طرح تاسيس دانشگاه تهران _ پايه گذاري دانشكده فني دانشگاه تهران _ پايه گذاري دانشكده علوم دانشگاه تهران _ پايه گذاري شوراي عالي معارف _ پايه گذاري مركز عدسي سازي اپتيك كاربردي در دانشكده علوم دانشگاه تهران _ پايه گذاري بخش آكوستيك در دانشگاه و اندازه گيري فواصل گام هاي موسيقي ايراني به روش علمي _ پايه گذاري و برنامه ريزي آموزش نوين ابتدايي و دبيرستاني _ پايه گذاري موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران _ پايه گذاري مركز تحقيقات اتمي دانشگاه تهران _ پايه گذاري اولين رصدخانه نوين در ايران _ پايه گذاري مركز مدرن تعقيب ماهواره ها در شيراز _ پايه گذاري مركز مخابرات اسدآباد همدان _ پايه گذاري انجمن موسيقي ايران و مركز پژوهش هاي موسيقي _ پايه گذاري كميته پژوهشي فضاي ايران _ ايجاد اولين ايستگاه هواشناسي كشور (در ساختمان دانشسراي عالي در نگارستان دانشگاه تهران) _ تدوين اساسنامه و تاسيس موسسه ملي ستاندارد _ تدوين آيين نامه كارخانجات نساجي كشور و رساله چگونگي حمايت دولت در رشد اين صنعت _ پايه گذاري واحد تحقيقاتي صنعتي سغدايي (پژوهش و صنعت در الكترونيك, فيزيك, فيزيك اپتيك, هوش مصنوعي) _ راه اندازي اولين آسياب آبي توليد برق (ژنراتور) در كشور _ ايجاد اولين كارگاه هاي تجربي در علوم كاربردي در ايران _ ايجاد اولين آزمايشگاه علوم پايه در كشور
تاسيس مدرسه مهندسی وزارت راه و تدريس در آن، سال ۱۳۰۷؛ نقشه کشی و نقشه برداری راه های ساحلی ايران ميان بنادر خليج فارس از بوشهر تا بندر لنگه، سال ۱۳۰۷؛تاسيس دارالمعلمين عالی ( دانشسرای عالی )، ۱۳۰۷؛ايجاد اولين ايستگاه هواشناسی، ۱۳۱۰؛ تهيه نقشه راه تهران به شمشک، ۱۳۱۰؛نصب و راه اندازی اولين دستگاه راديولوژی کشور، ۱۳۱۰؛ تاسيس اولين بيمارستان خصوصی در ايران ( گوهرشاد )، ۱۳۱۲؛ شروع واژه گزينی علمی، ۱۳۱۲؛ تاسيس و همکاری در قانون گذاری دانشگاه تهران، ۱۳۱۳؛تاسيس دانشگاه فنی، ۱۳۱۳؛رياست و تدريس در دانشگاه فنی، ۱۳۱۵ - ۱۳۱۳؛ تاسيس دانشگاه علوم، ۱۳۲۱؛رياست و تدريس فيزيک در دانشگاه علوم، ۱۳۲۱؛ تاسيس نخستين رصدخانه برای پيگيری اطلاعات ارسالی از ماهواره ها در شيراز، ۱۳۳۰؛تعيين ساعت ايران، ۱۳۳۰؛تاسيس موسسه ژئو فيزيک دانشگاه تهران، ۱۳۳۰؛تاسيس مرکز اتمی ايران، ۱۳۳۰؛پايه گذاری اولين مدارس عشايری کردستان، ۱۳۳۰؛اولين رييس هيئت مديريه خلع يد از شرکت نفت انگليسی در دوران نخست وزيری دکتر محمد مصدق؛مدير عامل شرکت ملی نفت؛وزير فرهنگ در دولت دکتر محمد مصدق؛تدريس در دانشگاه تا سن نود سالگی؛عضو دائمی شورای اتمی شيکاگو؛عضو آکادمی علوم نيويورک؛عضو پيوسته شورای دانشگاه؛عضو شورای عالی فرهنگ؛عضو انجمن اصلاحات علمی؛رييس انجمن پژوهش فضايی ايران ( هنگام تشکيل آن )؛رييس انجمن ژئو فيزيک ايران ( هنگام تشکيل آن )؛پايه گذاری انجمن موسيقی ايران؛تشکيل فرهنگستان زبان ايران؛تدوين قانون و تشکيل موسسه استاندارد؛تحقيق و مطالعات علمی در دانشگاه های جان در کنار دانشمندانی نظير پروفسور انيشتين، شرودينگر، بورن، فرمی و چند فيزيکدان ديگر و تبادل نظر با برتراند راسل و آندره ژيد.وی تنها شاگرد ايرانی پروفسور آلبرت انيشتين بود و به زبان های فرانسوی، انگليسی، آلمانی و عربی اشراف و نسبت به زبان های سانسکريت، يونانی، لاتين، پهلوی، اوستا، ترکی و ايتاليايی آشنائی داشت.علاوه بر نگارش مقاله ها و رساله هايی و قرائت برخی از آن ها در کنفرانس های بين المللی، از جمله تاليفات وی می توان به اين عنوان ها اشاره نمود:حساسيت سلول های فتو الکتريک؛کتاب فيزيک ( دوره اول متوسطه )، ۱۳۱۸؛نام های ايرانی، ۱۳۲۹؛ديدگانی فيزيک ( مبحث تداخل و پراش نور؛ گردآورنده: نيره حمزه و مهدی خاتمی، جلد اول، ۱۳۴۱، نشريه ۷۲۴ دانشگاه)؛فيزيک جديد و فلسفه ايران باستان، ۱۳۴۳؛توانايی زبان فارسی، ۱۳۵۰؛الکتروديناميک؛فيزيک؛نگره کاهنربايی؛فيزيک حالت جامد؛ديدگانی کوانتيک؛دارالفنون آمريکايی بيروت، بيروت ۱۹۲۴م.؛رساله راه ما به زبان فرانسوی، ۱۹۳۵ م..در سال ۱۳۶۶ در کنگره شصت سال فيزيک ايران، از خدمت دکتر حسابی به عنوان ٫پدر فيزيک نوين ايران٬ قدردانی شد. جوايزی ديگر استاد عبارتند از:استاد ممتاز دانشگاه تهران، ۱۳۵۰؛دريافت نشان افتخار ٫کومان دو لژيون دونور٬، بالاترين نشان علمس فرانسه، به مناسبت ارائه فرظيه بينهايت بودن ذرات؛نامزدی دکتر حسابی به عنوان مرد سال از سوی موسسه زيست نگاری بين المللی ( آمريکا ).پروفسور محمود حسابی در ۱۲ شهريور سال ۱۳۷۱ هنگام معالجه بيماری قلب در بيمارستان دانشگاه ژنو بدرود حيات گفت.منابع:- آبی، بيژن. ٫با دکتر محمود حسابی، پدر فيزيک نوين ايران٬ ، اطلاعات علمی، س. ۵، ش. ۲۱ (۱۵ دی ۱۳۶۹)، ص. ۲۷ - ۴۰. - وزرای آموزش و پرورش ايران؛ وزرای معارف ايران / احمد عبدالله پور، چاپ دوم، ص. ۱۷۹ - ۱۸۴.- فرهنگ واژگان انگليسی به فارسی / پژوهش و نگارش محمود حسابی، ( حاوی زندگی نامه دکتر محمود حسابی ).- مولفين کتب چاپی فارسی و عربی / خانبابا مشار، جلد ششم، ص. ۲۳ - ۲۴.- زندگی نامه رجال و مشاهير ايران ( ۱۲۹۹ - ۱۳۲۰ خ. )، جلد سوم، ( ج - ژ ) / حسن مرسلوند، ص. ۶۰ - ۸۸.- بروشور مشترک انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه تهران به مناسبت مراسم يادبود دکتر حسابی ( ۱۳/۶/۱۳۷۳ )


پ.ن.: ممکن است در بند های فوق بند تکراری وجود داشته باشد چون این ها را از دو سایت برداشتم